Een ‘Katharsis’ in Poznan
Een jaar geleden beloofde de Conference Of the Parties (COP) in Poznan nog een typische ‘tussenCOP’ te worden. Zo’n COP waar de ontwikkelingen net zo spannend zijn als het drogen van verf en waarbij het slotpersbericht over de baanbrekende uitkomst van de SBSTA-subwerkgroep het gebrek aan reële vooruitgang probeert te verhullen. Maar een jaar later, één dag voordat de onderhandelingen beginnen, is alles veranderd en koerst COP14 in Poznan aan op een adembenemende ontknoping.
De traditionele voortrekker van het klimaatverdrag, de EU, onderhandelt op dit moment koortsachtig over haar eigen positie, met als climax de Europese Top die – o toeval – plaatsvindt op precies het moment dat men in Poznan een akkoord proberen te bereiken. Over wat er in Poznan gebeurt wanneer de Europese regeringsleiders het in Brussel niet eens worden over hun eigen klimaatinspanningen, durft bijna niemand te speculeren. Europese onderhandelaars dromen nu al onrustig over het hoongelach dat de rest van de wereld over hen zal uitstorten, wanneer de EU zijn eigen zaakjes niet voor elkaar blijkt te hebben nadat het jarenlang anderen de les heeft gelezen. Of de onderhandelingen daarna nog hervat kunnen worden is de vraag.
Maar er wordt niet alleen naar Brussel gekeken. Ontwikkelingen elders zijn zo mogelijk van nog grotere betekenis. Nu al waart de geest van Obama door de nog lege gangen van het World Trade Center van Poznan. De onderhandelaars van de Bush-regering maken er officieel de dienst uit en zullen hun gebruikelijke gereedschapkist met sabotagekit en obstructielijm wel weer meenemen. Maar zij zullen toch vooral meewarig worden aangekeken. Het ‘niet-onderhandelingsteam’ van Obama zal de belangrijkste gesprekspartner van de rest van de wereld zijn. Hoe deze ‘niet –onderhandelingen’ met de nu-nog-niet-machtigste man op aarde het eindresultaat zullen beïnvloeden weet niemand. De situatie is uniek. De vorige keer dat een klimaatconferentie plaatsvond tijdens een Amerikaanse regeringswissel, in Den haag in 2000, waren ze in Florida nog stemmen aan het tellen.
En ondertussen giert de kredietcrisis door alle 190 deelnemende landen. Voor sommigen is dat een excuus om het even rustig aan te willen doen met een ambitieus klimaatverdrag. Voor anderen juist dé reden om met nog meer inzet een verdrag te willen afsluiten dat de basis kan leggen voor een duurzame en eerlijke economie. Traditionele bondgenoten in de onderhandelingen worden door de kredietcrisis uit elkaar gespeeld. Nieuwe samenwerkingsverbanden ontstaan. Het monsterverbond tussen China, OPEC en Afrika is inmiddels vrijwel ontbonden, Afrika juist een hechter blok. De kredietcrisis verstopt ook de kredietkraan tussen rijk en arm, die tot nu toe het smeermiddel in deze klimaatonderhandelingen vormde.
Een Europese Unie die in twee onderhandelingen tegelijk zit, een Amerikaanse regering die met twee delegaties in één onderhandeling zit en een kredietcrisis die al de traditionele verhoudingen in de onderhandelingen opschudt en de financiën onder druk zet. Het lijkt een script voor een klassiek drama. En dat is het ook.
Poznan wordt géén tussenCOP. Het wordt een Katharsis. In Poznan moet de wereld laten zien dat zij klaar is voor de laatste acte: het afsluiten van een wereldwijd klimaatverdrag in Kopenhagen op 11 december 2009. De Europese Unie moet met eigen ambitieuze doelstellingen het speelveld bepalen, de geest van Obama moet het spook van Bush verdrijven en de ontwikkelingslanden moeten definitief aan boord gebracht worden. Dat is een resultaat dat alleen onder bizarre omstandigheden bereikt kan worden. Maar gelukkig zijn die in Poznan volop aanwezig.